Narzędzia Sentimenti. O emocjach, sentymencie i pobudzeniu

Narzędzia Sentimenti wkraczają w kolejne, coraz bardziej zaawansowane fazy rozwoju. W tym artykule wracamy jednak do korzeni naszego projektu. Dlatego warto opisać, co właściwie mierzymy i jak rozumiemy poszczególne emocje. I nie tylko emocje…

Najłatwiej będzie posłużyć się gotowym opisem, powstałym na potrzeby projektu (którego narzędzia Sentimenti są namacalnym efektem), opracowanym przez nasze badaczki, Dr Monika Riegel i Dr Małgorzata Wierzba z Pracowni Obrazowania Mózgu PAN. A zatem:

Narzędzia Sentimenti. Definicje wymiarów afektywnych:

Walencja, znak emocji i sentyment

  • określa czy dana informacja lub zdarzenie budzi w nas negatywne, czy pozytywne emocje;
  • ma zakres od emocji negatywnych (wywoływanych przez zdarzenia awersyjne) aż do pozytywnych (wywoływanych przez zdarzenia atrakcyjne);
  • im bardziej pozytywnie oceniamy informacje i zdarzenia, których doświadczamy, tym bardziej pozytywne emocje w nas wywołują;
  • im bardziej negatywnie oceniamy informacje i zdarzenia, których doświadczamy, tym bardziej negatywnie emocje w nas wywołują.

Pobudzenie emocjonalne

  • określa poziom natężenia naszych emocji w stosunku do danej informacji lub zdarzenia;
  • ma zakres od braku pobudzenia (obojętności) aż do silnego pobudzenia (wzburzenia lub ekscytacji);
  • silne pobudzenie oznacza stan wzmożonej czujności, uwagi oraz przetwarzania informacji;
  • pobudzenie odgrywa kluczową rolę w motywacji naszego organizmu do podejmowania określonych działań;
  • pobudzenie wiąże się także ze specyficznymi reakcjami na poziomie fizjologicznym oraz neuronalnym (np. podwyższone tętno, przyspieszony oddech).

Emocje podstawowe i ich definicje. Opis emocji

sentimenti emocje radość RADOŚĆ

  • radość obejmuje wiele pozytywnych emocji odczuwanych w reakcji na to, co znane, lub co nowe;
  • sygnalizujemy radość poprzez szczery, autentyczny uśmiech, na który składa się podnoszenie kącików ust skośnie do góry oraz napięcie mięśni okrężnych oka (podnoszących policzki i tworzących z wiekiem zmarszczki wokół oczu);
  • radość okazujemy także poprzez sygnały głosowe – odetchnięcie z ulgą albo śmiech czy chichotanie;
  • głównym przesłaniem radości jest „podoba mi się to”, a więc nasze poparcie dla czegoś lub zachęta do czegoś.

sentimenti emocje smutek SMUTEK

  • uczucie smutku jest sposobem radzenia sobie ze stratą i pokazania innym, że potrzebujemy wsparcia;
  • do sygnałów smutku należą zmarszczone usta (dolna warga nieco podniesiona, a kąciki ust obniżone), wewnętrzne kąciki brwi złączone i podniesione do środka czoła, podniesione policzki;
  • innymi przejawami smutku są łzy, a także wokalizacja wyrażająca tę emocję (szloch, drżenie głosu);
  • głównym przesłaniem smutku jest „pociesz mnie”, a więc zachęta innych do okazania nam wsparcia i troski.

sentimenti emocje zaufanie ZAUFANIE

  • oznacza wiarę w to, że ktoś lub coś zachowa się zgodnie z naszymi oczekiwaniami;
  • uczucie zaufania przynosi nam poczucie bezpieczeństwa i buduje przywiązanie;
  • głównym przesłaniem zaufania jest „wierzę, że mnie nie zawiedziesz”, pozwala ono budować nie tylko intymne relacje z innymi osobami, ale także odnaleźć swoje miejsce w grupie społecznej;
  • co ciekawe, większe zaufanie wzbudzają w nas twarze podobne do naszej.

sentimenti emocje wstręt WSTRĘT

  • uczucie obrzydzenia w stosunku do czegoś pozawala nam unikać rzeczy dla nas szkodliwych, zarówno w dosłownym fizycznym sensie, jak i  sensie psychicznym;
  • istnieją trzy elementy wyrazu twarzy wyrażające wstręt: pierwszy to wysuwanie języka przypominające wypluwanie czegoś, drugi to podnoszenie górnej wargi tak, że dziąsła i zęby są odsłonięte, trzeci to marszczenie nosa i rozszerzanie nozdrzy;
  • głównym przesłaniem wstrętu jest „odejdź od tego”, co również innym sygnalizuje, by unikać obiektu wstrętu, ponieważ jest niezdrowy, skażony albo naganny (społecznie bądź moralnie).

sentimenti emocje złość ZŁOŚĆ

  • odczuwamy złość, gdy coś nas blokuje lub gdy czujemy się potraktowani niesprawiedliwie;
  • gdy złość jest niekontrolowana, podnosimy głos i wrzeszczymy, a gdy mamy nad nią kontrolę, przybieramy ostry, atakujący ton;
  • sygnałem złości na naszej twarzy jest błysk w oczach, obniżone brwi i ściśnięte usta;
  • gdy ludzie odbierają sygnał złości, zazwyczaj czują się zranieni i mogą próbować wziąć odwet również okazując złość;
  • głównym przesłaniem złości jest „zejdź mi z drogi”, przy czym ma ona zakres od niezadowolenia do groźby czy ataku, w zależności od nasilenia.

sentimenti emocje strach STRACH

  • strach przed niebezpieczeństwem pozwala nam przygotować się na coś, co nam zagraża;
  • najbardziej powszechnym sygnałem strachu są szeroko otwarte oczy, rozciągnięte usta i podniesione, złączone brwi;
  • uczuciu strachu może towarzyszyć także reakcja unikania, czyli odsuwania się od źródła strachu, albo zamierania;
  • silnemu strachowi może towarzyszyć wybuch krzyku, a także sygnały takie jak ciężki oddech, nieco odsunięta do tyłu głowa i napięte mięśnie szyi;
  • głównym przesłaniem strachu jest „pomocy!”, przy czym ma ono zakres od zaniepokojenia do paniki, w zależności od nasilenia.

sentimenti emocje oczekiwanie OCZEKIWANIE

  • emocja obejmująca ekscytację albo niepokój w oczekiwaniu na nadchodzące zdarzenia;
  • służy redukowaniu napięcia bądź stresu związanego z czekającym nas wyzwaniem poprzez wyobrażanie go sobie i opracowanie strategii radzenia sobie z nim;
  • głównym przesłaniem oczekiwania jest „czekam na to, co się wydarzy”, a umiejętność przewidywania efektów naszego działania w przyszłości jest niezbędna do czerpania radości z życia.

sentimenti emocje zaskoczenie ZASKOCZENIE

  • emocja odczuwana w reakcji na nieoczekiwane wydarzenia, wyrażająca rozbieżność pomiędzy naszymi oczekiwaniami a rzeczywistością;
  • oznaką zaskoczenia są uniesione i zakrzywione brwi, poprzeczne zmarszczki na czole, szeroko otwarte oczy i powiększone źrenice;
  • widoczne jest także poprzez opuszczoną szczękę, rozdzielenie górnych i dolnych warg i zębów, rozluźnienie ust
    zaskoczenie może być negatywne lub pozytywne;
  • głównym przesłaniem zaskoczenia jest „nie spodziewałem się tego”, choć ma ono zakres od lekkiego aż do bardzo silnego (reakcja „uciekaj albo walcz”), w zależności od nasilenia.

Diady emocji

W latach 1960-1980 amerykański psycholog opracował autorską teorię emocji, dlatego postanowił dać życie ośmiu emocjom podstawowym. Zgodnie z koncepcją emocji Roberta Plutchika, bo o nim mowa, gdy odmienne emocje odczuwane są jednocześnie, mogą one tworzyć bardziej złożone rodzaje emocji, zwane diadami. Diady mogą powstać z emocji pokrewnych, ale nie przeciwstawnych (wzajemnie się wykluczających). Narzędzia Sentimenti potrafią analizować emocje właśnie w oparciu o 8 emocji podstawowych. Wyróżniamy:

Podstawowe diady (często odczuwalne):

  • radość + zaufanie → miłość
  • zaufanie + strach → pokora, uległość
  • strach + zaskoczenie → poruszenie, trwoga, groza
  • zaskoczenie + smutek → rozczarowanie
  • smutek + wstręt → żal, skrucha
  • wstręt + gniew złość → pogarda, zawiść
  • złość + gniew + oczekiwanie → agresja, agresywność, napastliwość
  • oczekiwanie + radość → optymizm

Drugorzędne diady (czasami odczuwalne):

  • radość + strach → poczucie winy
  • zaufanie + zaskoczenie → ciekawość
  • strach + smutek → rozpacz
  • zaskoczenie + wstręt → szok
  • smutek + gniew, złość → cierpienie
  • wstręt + oczekiwanie → cynizm
  • gniew + radość → duma
  • oczekiwanie + zaufanie → fatalizm

Trzeciorzędne diady (rzadziej odczuwalne):

  • radość + zaskoczenie → zachwyt
  • zaufanie + smutek → sentymentalizm
  • strach + wstręt → wstyd
  • zaskoczenie + złość → oburzenie
  • smutek + oczekiwanie → pesymizm
  • wstręt + radość → patologia
  • gniew + zaufanie → dominacja
  • oczekiwanie + strach → lęk

Przeciwieństwa:

  • radość + smutek → konflikt
  • zaufanie + wstręt → konflikt,
  • strach + złość → konflikt
  • zaskoczenie + oczekiwanie → konflikt

Godne uwagi: